kodeks cywilny, kodeks postępowania cywilnego, prawo cywilne, kodeks cywilny tekst jednolity
lupa
A A A

Gazeta Podatkowa nr 70 (2049) z dnia 31.08.2023

Sposoby na zapobieżenie przedawnieniu roszczeń

Jedną z przeszkód przy dochodzeniu zaległych należności od nierzetelnych kontrahentów jest upływ terminu przedawnienia. Jego długość jest zależna od rodzaju umowy, na podstawie której powstała wierzytelność. Najkrótszy termin przedawnienia roszczeń przysługujących przedsiębiorcy z tytułu zawieranych umów cywilnoprawnych wynosi 6 miesięcy, najdłuższy natomiast 6 lat. Po upływie terminu przedawnienia wierzyciel nie dysponuje już żadnymi środkami prawnymi pozwalającymi na przymuszenie zobowiązanego do świadczenia. Przedawnieniu można jednak zapobiec.

Ochrona dłużnika

Roszczenia majątkowe, co do zasady, ulegają przedawnieniu. Oznacza to, że po upływie zakreślonego przepisami terminu ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia. Celem instytucji przedawnienia jest motywowanie wierzyciela do szybkiego dochodzenia swoich praw. Długotrwały brak realizacji prawa przez uprawnionego jest to stan niepewności prawnej, który jest niekorzystny dla dłużnika.

Istnieje możliwość zrzeczenia się uprawnienia do podniesienia zarzutu przedawnienia. Oświadczenie w tym przedmiocie można jednak złożyć dopiero po upływie tego terminu, wcześniej złożone jest bowiem nieważne.

Upływ terminu przedawnienia roszczenia jest uwzględniany z zasady wyłącznie w przypadku podniesienia takiego zarzutu przez podmiot zobowiązany. Nie dotyczy to jednak roszczeń przysługujących przeciwko konsumentom. Po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się ich zaspokojenia. Są jednak sytuacje, w których sąd może nie uwzględnić upływu tego terminu w sprawach kierowanych przeciwko konsumentowi.

Terminy ogólne

Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej (patrz tabela), termin przedawnienia wynosi 6 lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej 3 lata. Koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż 2 lata.

Stosownie do art. 119 Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 1610) terminy przedawnienia nie mogą być skracane ani przedłużane przez czynność prawną. Oznacza to, że nawet w przypadku zgodnej woli stron nie mogą one w drodze umowy zmienić długości terminu przedawnienia wzajemnych roszczeń.

W orzecznictwie podniesiono jednak, że kodeks nie wyklucza możliwości dokonania zmiany terminu wymagalności roszczenia. W tym zakresie została podjęta uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2021 r., sygn. akt III CZP 78/20, w myśl której zakaz przewidziany w art. 119 K.c. nie stoi na przeszkodzie odroczeniu przez strony terminu spełnienia świadczenia, choćby roszczenie stało się już wymagalne. W takim przypadku przedawnienie biegnie na nowo z upływem odroczonego terminu.

Roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu powołanego do rozpoznawania spraw danego rodzaju albo orzeczeniem sądu polubownego, jak również roszczenie stwierdzone ugodą zawartą przed sądem albo sądem polubownym albo ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd przedawnia się z upływem 6 lat. Jeżeli stwierdzone w ten sposób roszczenie obejmuje świadczenia okresowe, roszczenie o świadczenie okresowe należne w przyszłości przedawnia się z upływem 3 lat (np. odsetki od kwoty głównej należne po dacie uprawomocnienia wyroku).

Wskazany 6-letni termin przedawnienia, w tym dotyczący roszczeń stwierdzonych wyrokiem, obowiązuje dopiero od 5 lat. Wcześniej wynosił 10 lat i został zmieniony na mocy ustawy o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 1104), która weszła w życie dnia 9 lipca 2018 r.

Aktywność wierzyciela

Kodeksowe terminy przedawnienia nie są niewzruszalne. Wierzyciel może podjąć działania zmierzające do przerwania ich biegu. Po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo. Katalog zdarzeń prowadzących do ponownego rozpoczęcia biegu terminu został uregulowany w art. 123 § 1 K.c. Zgodnie z jego brzmieniem skutek taki wywoła każda czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwzięta bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia oraz uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje.

Czynnością taką będzie m.in. złożenie pozwu do sądu, wniosku o nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu czy wniosku o wszczęcie egzekucji do komornika. Jednakże złożenie wniosku o ponowne wydanie tytułu wykonawczego zamiast utraconego czy uczestniczenie w egzekucji z nieruchomości wyłącznie w charakterze wierzyciela hipotecznego (a nie wierzyciela, na wniosek którego egzekucja się toczy) nie przerywa biegu terminu przedawnienia.

W razie przerwania przedawnienia przez czynność w postępowaniu przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedawnienie nie biegnie na nowo, dopóki postępowanie to nie zostanie zakończone.

Bieg terminu przedawnienia może również ulec zawieszeniu. Dochodzi do tego m.in. przez czas trwania mediacji (co do roszczeń objętych umową o mediację) oraz przez czas trwania postępowania pojednawczego (co do roszczeń objętych wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej).

Nowacja

Kolejną instytucją zapobiegającą skutkowi przedawnienia jest nowacja, a więc umowa zawierana między dłużnikiem i wierzycielem, na podstawie której dotychczasowe zobowiązanie zostaje umorzone w związku z powstaniem nowego zobowiązania. Przedmiotem nowacji może być zobowiązanie dłużnika do spełnienia innego świadczenia albo nawet tego samego, lecz z innej podstawy prawnej. Co istotne, przedmiotem odnowienia mogą być również roszczenia już przedawnione.

W wyniku odnowienia zawsze dochodzi do powstania nowego zobowiązania. W konsekwencji stwierdzenie, że skutecznie zawarta umowa odnowienia przerywa bieg terminu przedawnienia roszczeń powstałych na podstawie pierwotnego stosunku, jest nieścisłe i można ewentualnie uznać je za skrót myślowy.

Pierwotne roszczenia przestają istnieć z momentem dokonania nowacji. Natomiast terminy przedawnienia roszczeń, których podstawą jest odnowienie, rozpoczną swój bieg dopiero z chwilą wymagalności tych roszczeń.

Obalenie umowy nowacji, w wyniku skutecznego jej wzruszenia, powoduje, że strony powracają do poprzedniego zobowiązania, które je łączyło. W takim przypadku staną się aktualne wszystkie prawa i obowiązki wynikające z pierwotnego stosunku prawnego. Nie dotyczy to jednak przedawnienia roszczenia. Nieodłączną częścią nowacji jest bowiem niewłaściwe uznanie długu przez dłużnika. Zatem termin przedawnienia pierwotnego zobowiązania należy liczyć od chwili dokonania nieskutecznej nowacji.

Szczególne terminy przedawnienia - przykłady
Termin Roszczenie
6 miesięcy biorącego pożyczkę o wydanie przedmiotu pożyczki; o naprawienie szkody wynikłej z utraty lub uszkodzenia rzeczy wniesionych do hotelu lub podobnego zakładu
rok z umowy przedwstępnej; wynajmującego przeciwko najemcy o naprawienie szkody z powodu uszkodzenia lub pogorszenia rzeczy, jak również roszczenia najemcy przeciwko wynajmującemu o zwrot nakładów na rzecz albo o zwrot nadpłaconego czynszu; z umowy przewozu osób; z umowy przewozu rzeczy; z umowy spedycji; z tytułu umowy składu
2 lata z tytułu sprzedaży dokonanej w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy, roszczenia rzemieślników z takiego tytułu oraz roszczenia prowadzących gospodarstwa rolne z tytułu sprzedaży płodów rolnych i leśnych; z umowy o dzieło; ze stosunku rachunku bankowego; z umowy zlecenia o wynagrodzenie za spełnione czynności i o zwrot poniesionych wydatków przysługujące osobom, które stale lub w zakresie działalności przedsiębiorstwa trudnią się czynnościami danego rodzaju

www.KodeksCywilny.pl - Przedawnienie roszczeń:

 Jeśli nie znalazłeś informacji, której szukasz,
wejdź do serwisu
www.VademecumPodatnika.pl » 
Więcej w zasobach płatnych

Serwis Głównego Księgowego

Gazeta Podatkowa

Terminarz

maj 2024
PN WT ŚR CZ PT SO ND
1
2
3
4
5
6
7
8
9
11
12
13
14
16
17
18
19
21
22
23
24
25
26
28
29
30
IIIIIIIVVVIVIIVIIIIXXXIXII
sklep.gofin.pl - RABATY, NAGRODY, PROMOCJE
NEWSLETTERY
Fachowe czasopisma - PoznajProdukty.gofin.pl
Prawnik rodzinny omawia prawo rodzinne, prawo społeczne oraz spadki i darowizny
Charakterystyka i zawieranie umów cywilnych
Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o., ul. Owocowa 8, 66-400 Gorzów Wlkp., tel. 95 720 85 40, faks 95 720 85 60
Wydawnictwo Podatkowe GOFIN
Szanowny Użytkowniku !
Prosimy o zapoznanie się z poniższymi informacjami oraz wyrażenie dobrowolnej zgody poprzez kliknięcie przycisku "Zgadzam się".
Pamiętaj, że zawsze możesz wycofać zgodę.

Serwis internetowy, z którego Pani/Pan korzysta używa plików cookies w celu:

  • niezbędnego zapewnienia prawidłowego działania Serwisów (utrzymania sesji),
  • realizacji funkcjonalności ułatwiających obsługę Serwisu,
  • dopasowania reklam w serwisach społecznościowych,
  • analizy statystyk ruchu i reklam w Serwisach,
  • zbierania i przetwarzania danych w celu wyświetlenia reklam produktów własnych i klientów reklamowych oraz do śledzenia użytkowników, kliknięć i konwersji wyświetlanych reklam.
Pliki cookies

Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z Serwisu, w celu administrowania Serwisem, dostosowania treści Serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania reklamy (dostosowania treści reklamy do indywidualnych potrzeb użytkownika). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika Serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do internetu oraz w Polityce prywatności i plików cookies.

Administratorzy

Administratorem Pana/Pani danych osobowych w związku z korzystaniem z Serwisu internetowego i jego usług jest Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o. Administratorem danych osobowych w plikach cookies w związku z wyświetleniem analizy statystyk i wyświetlaniem spersonalizowanych reklam są partnerzy Wydawnictwa Podatkowego GOFIN sp. z o.o., Google Inc, Facebook Inc.

Jakie ma Pani/Pan prawa w stosunku do swoich danych osobowych?

Wobec swoich danych mają Pan/Pani prawo do żądania dostępu do swoich danych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych, prawo do cofnięcia zgody.

Podstawy prawne przetwarzania Pani/Pana danych osobowych
  • Niezbędność przetwarzania danych w związku z wykonaniem umowy.

    Umowa w naszym przypadku oznacza akceptację regulaminu naszych usług. Jeśli zatem akceptuje Pani/Pan umowę na realizację danej usługi, to możemy przetwarzać Pani/Pana dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.

  • Niezbędność przetwarzania danych w związku z prawnie uzasadnionym interesem administratora.

    Dotyczy sytuacji, gdy przetwarzanie danych jest uzasadnione z uwagi na usprawiedliwione potrzeby administratora, tj. dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszania naszych usług, jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług administratora.

  • Dobrowolna zgoda.

    Aby móc realizować cele:
    - zapamiętania Pani/Pana decyzji w Serwisach w zakresie korzystania z dostępnych opcjonalnie funkcjonalności,
    - analiz statystyk ruchu i reklam w Serwisach,
    - dopasowania reklam w serwisach społecznościowych,
    - wyświetlania spersonalizowanych reklam produktów własnych i klientów reklamowych oraz do śledzenia użytkowników, kliknięć i konwersji wyświetlanych reklam w związku z odwiedzaniem niniejszego Serwisu internetowego partnerzy Wydawnictwa Podatkowego Gofin sp. z o.o. muszą mieć możliwość przetwarzania Pani/Pana danych.

Potrzebna jest Nam Pani/Pana dobrowolna zgoda na zapisy w plikach cookies w celach realizacji powyższych celów.
W związku z powyższymi wyjaśnieniami prosimy o wyrażenie dobrowolnej zgody na zapisywanie informacji w plikach cookies przez kliknięcie przycisku „Zgadzam się” lub „Nie teraz” w przypadku braku zgody. Istnieje możliwość skorzystania z „ustawień zaawansowanych” plików cookies w celu określenia indywidualnych zgód na zapis wybranych plików cookies realizujących wybrane cele.