kodeks cywilny, kodeks postępowania cywilnego, prawo cywilne
lupa
A A A

Gazeta Podatkowa nr 102 (1352) z dnia 22.12.2016

Problem umownego zakazu konkurencji

Wielu przedsiębiorcom zależy, aby zarówno pracujący na etacie, jak i inni współpracownicy, np. zatrudnieni na podstawie umów cywilnoprawnych, powstrzymywali się od działalności konkurencyjnej. Tego typu zapisy mogą być częścią umowy pomiędzy stronami. Jak zatem skutecznie i zgodnie z prawem stosować w umowach zakaz konkurencji i bronić bazy klientów?

Baza klientów, technologia, specyfika działania firmy czy cennik i zasady ich ustalania są chronione przez większość przedsiębiorstw. W tym celu często korzysta się z tzw. zakazu konkurencji, na mocy którego osoba wykonująca zadania dla przedsiębiorcy nie może współpracować z podmiotami konkurencyjnymi, czy sama prowadzić działalności podobnej. Co ważne, szczególnie w przypadku zatrudnienia na podstawie umowy cywilnoprawnej kwestie te należy uregulować w umowie.

Regulacje kodeksowe

Przepisy Kodeksu pracy (Dz. U. z 2016 r. poz. 1666) zawierają regulacje dotyczące zakazu konkurencji w stosunkach pracy. Chodzi o art. 1011 i następne K.p., z których wynika, iż zakaz konkurencji może trwać zarówno w okresie stosunku pracy, jak i po jego ustaniu. W tym drugim przypadku, dotyczącym przede wszystkim sytuacji, gdy pracownik ma dostęp do szczególnie ważnych informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę, strony ustalają okres trwania zakazu konkurencji po ustaniu stosunku pracy oraz wynagrodzenie należne pracownikowi. Przepisy Kodeksu pracy oparte są bowiem na założeniu, że pracownik po ustaniu stosunku pracy w zamian za niepodejmowanie działalności konkurencyjnej powinien otrzymywać odszkodowanie w wysokości określonej w umowie o zakazie konkurencji, jednak nie niższej niż 1/4 wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę. Strony mogą także w umowie dotyczącej zakazu konkurencji, która zawierana jest na czas określony, przewidzieć możliwość jej wcześniejszego rozwiązania. Przywołane regulacje nie znajdują jednak zastosowania do umowy zlecenia.

Umowy cywilnoprawne

Chcąc, aby osoby zatrudnione na podstawie umów cywilnoprawnych zobowiązane były do stosowania zakazu konkurencji, konieczne jest zawarcie stosownych umów. Zakaz konkurencji może wynikać z samej umowy, np. być częścią umowy zlecenia, bądź też stanowić osobny kontrakt. To drugie rozwiązanie jest jednak bardziej kłopotliwe, bowiem osoba mająca go przestrzegać, może nie być zainteresowana nowym zobowiązaniem, w sytuacji gdy strony łączy już dotychczasowa umowa.

Co ważne, zakaz konkurencji, podobnie jak w przypadku umów o pracę, może trwać także po wygaśnięciu stosunku cywilnoprawnego.

Kwestii zakazu konkurencji nie regulują zawarte w Kodeksie cywilnym przepisy dotyczące poszczególnych umów (np. zlecenia, o dzieło). Zawarcie stosownych postanowień w umowie jest jednak możliwe na podstawie swobody umów wynikającej z art. 3531 K.c. Zgodnie z jego treścią strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Jeżeli zatem postanowienia dotyczące zakazu konkurencji nie zawierają zapisów naruszających ramy, o których mowa w przywołanym przepisie, ustalenia dotyczące zakazu konkurencji leżą w gestii stron.

Kwestie praktyczne

O ile obowiązywanie klauzuli zakazu konkurencji w trakcie trwania umowy zlecenia lub innej umowy cywilnoprawnej jest zgodne z prawem, gdy strony ustalą to w umowie, to kwestia obowiązywania zakazu po wygaśnięciu umowy budzi wątpliwości. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11.09.2003 r., sygn. akt III CKN 579/01, uznał za dopuszczalne obowiązywanie klauzuli o zakazie konkurencji w trakcie trwania umowy zlecenia. W tym samym orzeczeniu stwierdził jednak, że nie można uznać za zgodne z zasadami współżycia społecznego zobowiązania zleceniobiorcy do niepodejmowania działalności konkurencyjnej przez trzy lata po ustaniu umowy, bez jakiegokolwiek ekwiwalentu. W konsekwencji niezgodność z zasadami współżycia społecznego powoduje nieważność zastrzeżenia nieodpłatnego zakazu konkurencji po ustaniu umowy cywilnoprawnej, jest to bowiem przekroczenie zasady swobody umów.

Natomiast w wyroku z dnia 5.12.2013 r., sygn. akt V CSK 30/13, Sąd Najwyższy uznał, że w stosunkach między przedsiębiorcami w ramach umowy o świadczenie usług dopuszczalne jest obowiązywanie nieodpłatnej klauzuli konkurencji także po wygaśnięciu umowy. SN stwierdził, że: "klauzula konkurencyjna bez ekwiwalentu, przy zastrzeżeniu kary umownej za jej naruszenie, mimo braku symetrii nie traci sensu gospodarczego i mieści się w granicach lojalności kontraktowej". Wskazał, że granica swobody umów w danej sprawie nie została naruszona. Strony umowy zobowiązane są bowiem do wzajemnej lojalności, a wiedza uzyskana przez zleceniobiorcę w ramach wykonania umowy zagrażała interesowi gospodarczemu przedsiębiorcy.

Przywołane orzeczenia wskazują, iż nie da się automatycznie wykluczyć możliwości ustalenia nieodpłatnego zakazu konkurencji także po ustaniu umowy cywilnoprawnej, zakaz ten powinien być bowiem dostosowany do realiów konkretnej umowy. Należy jednak mieć świadomość, iż wprowadzenie nieodpłatnego zakazu konkurencji po ustaniu umowy cywilnoprawnej może zostać podważone. Dlatego, co do zasady, zabezpieczenie ewentualnych roszczeń przedsiębiorcy powinno wiązać się z ekwiwalentem pieniężnym dla byłego współpracownika z tytułu zakazu konkurencji.

Przykład klauzuli dotyczącej zakazu konkurencji:

Zleceniobiorca przez okres trwania umowy zobowiązuje się do nieprowadzenia działalności gospodarczej konkurencyjnej w stosunku do działalności zleceniodawcy. Ponadto zleceniobiorca zobowiązuje się, że nie będzie pracował lub świadczył usług (niezależnie od ich podstawy prawnej) także jako wspólnik bądź członek organów spółki, na rzecz podmiotów prowadzących działalność konkurencyjną lub podobną do zleceniodawcy.

Podstawa prawna

Ustawa z dnia 23.04.1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2016 r. poz. 380 ze zm.)

www.KodeksCywilny.pl - Umowy cywilnoprawne:

 Jeśli nie znalazłeś informacji, której szukasz,
wejdź do serwisu
www.UmowyCywilnoprawne.pl » 
Więcej w zasobach płatnych

Serwis Głównego Księgowego

Gazeta Podatkowa

Indeks Księgowań - Księgowanie od A do Z
GOFIN NEWS - mobilna aplikacja dla Księgowych!
PRZEWODNIKI on-line Księgowego i Kadrowego
Pomocniki Księgowego

Terminarz

październik 2018
PN WT ŚR CZ PT SO ND
2
3
4
5
6
7
8
9
11
12
13
14
16
17
18
19
20
21
23
24
25
26
27
28
29
30
31
ASYSTENT GOFIN - Darmowa aplikacja dla Księgowych
sklep.gofin.pl - RABATY, NAGRODY, PROMOCJE
NEWSLETTERY
Fachowe czasopisma - PoznajProdukty.gofin.pl
Prawnik rodzinny omawia prawo rodzinne, prawo społeczne oraz spadki i darowizny
Charakterystyka i zawieranie umów cywilnych
Sklep internetowy - sklep.gofin.pl
gofin
sgk
czasopisma
forum
sklep
gazeta podatkowa
 
Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o., ul. Owocowa 8, 66-400 Gorzów Wlkp., tel. 95 720 85 40, faks 95 720 85 60
Wydawnictwo Podatkowe GOFIN
Szanowny Użytkowniku !
Prosimy o zapoznanie się z poniższymi informacjami oraz wyrażenie dobrowolnej zgody poprzez kliknięcie przycisku "Zgadzam się".
Pamiętaj, że zawsze możesz wycofać zgodę.

Serwis internetowy, z którego Pani/Pan korzysta używa plików cookies w celu:

  • zapewnienia prawidłowego działania serwisów (utrzymania sesji),

  • analizy statystyk ruchu i reklam w serwisach,

  • zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu wyświetlenia personalizowanych reklam.

Pliki cookies

Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z serwisu, w celu administrowania serwisem, dostosowania treści serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania behawioralnego reklamy (dostosowania treści reklamy do indywidualnych potrzeb użytkownika). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do internetu oraz w Polityce prywatności i plików cookies.

Administratorzy

Administratorem Pana/Pani danych osobowych w związku z korzystaniem z serwisu internetowego i jego usług jest Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o.

Administratorem danych osobowych w plikach cookies w związku z wyświetleniem analizy statystyk i wyświetlaniem spersonalizowanych reklam jest partner Wydawnictwa Podatkowego GOFIN sp. z o.o., Stroer Digital Operations sp. z o.o. (SDO). Odbiorcą informacji z plików cookies są Netsprint S.A., Google LLC oraz spółki zlecające SDO realizację kampanii reklamowej, a także podmioty badające i zliczające tę kampanię. Dane te mogą ponadto zostać udostępnione na rzecz partnerów handlowych SDO.

Jakie ma Pani/Pan prawa w stosunku do swoich danych osobowych?

Wobec swoich danych mają Pan/Pani prawo do żądania dostępu do swoich danych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych, prawo do cofnięcia zgody.

Podstawy prawne przetwarzania Pani/Pana danych osobowych

  • Niezbędność przetwarzania danych w związku z wykonaniem umowy

    Umowa w naszym przypadku oznacza akceptację regulaminu naszych usług. Jeśli zatem akceptuje Pani/Pan umowę na realizację danej usługi, to możemy przetwarzać Pani/Pana dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.

  • Niezbędność przetwarzania danych w związku z prawnie uzasadnionym interesem administratora

    Dotyczy sytuacji, gdy przetwarzanie danych jest uzasadnione z uwagi na usprawiedliwione potrzeby administratora, tj. dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszania naszych usług, jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług administratora w serwisie internetowym.

  • Dobrowolna zgoda

    Aby móc wyświetlać spersonalizowane reklamy dopasowane do Pani/Pana zainteresowań, partner Wydawnictwa Podatkowego GOFIN sp. z o.o., Stroer Digital Operations sp. z o.o. musi mieć możliwość przetwarzania Pani/Pana danych. Udzielenie takiej zgody jest całkowicie dobrowolne (nie ma obowiązku jej udzielenia).

Zgoda

W związku z powyższymi wyjaśnieniami prosimy o wyrażenie dobrowolnej zgody na przetwarzanie Pani/Pana danych osobowych w związku z możliwością wyświetlenia reklam dopasowanych do Pani/Pana zainteresowań poprzez kliknięcie w przycisk „Zgadzam się” lub „Nie teraz” w przypadku braku zgody.