kodeks cywilny, kodeks postępowania cywilnego, prawo cywilne
lupa
A A A

Ubezpieczenia i Prawo Pracy nr 15 (513) z dnia 1.08.2020

W jakich okolicznościach można zawrzeć nieodpłatną umowę zlecenia?

1) Czy można zawrzeć nieodpłatną umowę zlecenia z osobą, która nie jest absolwentem, bezrobotnym, studentem lub członkiem rodziny zleceniodawcy?

Zasadniczo zawarcie umowy zlecenia bez wynagrodzenia jest dozwolone, choć jako wyjątek od zasady odpłatności wymaga uzasadnienia.

W myśl art. 735 § 1 K.c., jeżeli ani z umowy, ani z okoliczności nie wynika, że przyjmujący zlecenie zobowiązał się wykonać je bez wynagrodzenia, za wykonanie zlecenia należy się wynagrodzenie. Oznacza to, że odpłatność umowy zlecenia, jak też usług wskazanych w art. 750 K.c. (umowy o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu), jest zasadą, a nieodpłatność - wyjątkiem. Odpłatność nie stanowi jednak istotnego elementu takiej umowy, w związku z tym może być ona zawarta zarówno jako umowa odpłatna, jak i nieodpłatna (por. wyrok SA w Krakowie z 25 czerwca 2013 r., sygn. akt I ACa 539/13).

Zdaniem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku wyrażonym w wyroku z 17 października 2019 r. (sygn. akt I ACa 207/19), wyjątki od zasady odpłatności umowy zlecenia są ściśle reglamentowane i zawężająco opisywane w orzecznictwie i doktrynie. Sąd podkreślił przy tym, że do takich wyjątków można zaliczyć grzecznościowy przewóz osób lub jakąkolwiek inną usługę motywowaną względami altruistycznymi, przy czym motywacja taka powinna wyni­kać wprost z deklaracji bądź czytelnego zachowania zleceniobiorcy i nie może być dorozumiana. W doktrynie wskazuje się ponadto, że zlecenie może być nieodpłatne m.in., gdy:

  • taka jest stała praktyka między stronami umowy,
     
  • uzasadnia to charakter więzi łączącej zleceniobiorcę i zleceniodawcę (pokrewieństwo, przyjaźń) w połączeniu z nieznacznym nakładem pracy potrzebnym do wykonania zlecenia (por. Kodeks cywilny. Komentarz, red. prof. ucz. UW dr hab. Konrad Osajda, C.H. Beck 2020, kom. do art. 735).

Zwracamy uwagę! Jeśli umowa zlecenia ma być nieodpłatna, musi być to wyraźnie zaznaczone w jej treści. Brak takiego zapisu uruchamia domniemanie jej odpłatności, nawet jeśli nie zawiera postanowień dotyczących wynagrodzenia (por. Kodeks cywilny. Komentarz, red. prof. dr hab. Edward Gniewek, prof. dr hab. Piotr Machnikowski, C.H. Beck 2019, kom. do art. 735). Obalenie tego domniemania jest jednak możliwe dzięki okolicznościom towarzyszącym umowie, które wskazują na jej nieodpłatność. Z drugiej jednak strony ich zaistnienie może budzić wątpliwość, czy rzeczywiście doszło do zaciągnięcia zobowiązania ze skutkiem prawnym, czy też mamy do czynienia z pomocą o charakterze grzecznościowym niepodlegającą normatywnej regulacji. Za prawnym charakterem zobowiązania zwykle przemawia większy nakład pracy potrzebny do wykonania zlecenia.


2) Czy z osobą z pytania 1 można zawrzeć umowę zlecenia na zdobycie doświadczenia w danej branży? Czy taka umowa jest umową nieodpłatną, jeśli wystąpią tu świadczenia wzajemne?

Przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie (art. 734 § 1 K.c.). Czynność prawna jest interpretowana szeroko jako czynność prawa materialnego, procesowego i postępowania nieprocesowego. W żadnym razie nie może być mylona z czynnościami faktycznymi, a umowa dotycząca takich czynności nie jest umową zlecenia w rozumieniu art. 734 K.c. (por. Kodeks cywilny. Tom III. Komentarz, red. prof. dr hab. Maciej Gutowski, C.H. Beck 2019, kom. do art. 734). Co istotne, przepisy nie definiują pojęcia "czynności prawnej", a w doktrynie definicji jest wiele. Jedna z nich zakłada, że jest to czynność konwencjonalna podmiotu prawa cywilnego, której treść określa - co najmniej w podstawowym zakresie - jej konsekwencje prawne (por. Prawo cywilne - część ogólna, red. prof. dr hab. Zbigniew Radwański, prof. dr hab. Adam Olejniczak, C.H. Beck 2019, rozdz. I. Zagadnienia ogólne czynności prawnych). Wyróżnia się czynności prawne:

  • zobowiązujące - zobowiązanie się jednej strony do spełnienia określonego świadczenia na rzecz drugiej strony,
     
  • rozporządzające - przeniesienie, obciążenie, ograniczenie lub zniesienie prawa majątkowego,
     
  • o podwójnym skutku, czyli zobowiązująco - rozporządzające,
     
  • upoważniające - udzielenie prawa drugiej stronie do dokonywania określonych czynności.

Ustalona między stronami do wykonania czynność prawna stanowi przedmiot umowy zlecenia. Trudno uznać, że może nim być "zdobycie doświadczenia w danej branży", ponieważ nie mieści się ono w żadnej z podanych kategorii czynności prawnych.

Zwracamy uwagę! Przedmiotem zlecenia jest dokonanie określonej czynności, która może zostać wskazana w sposób zindywidualizowany (określenie rodzaju, przedmiotu, stron, postanowień przedmiotowo istotnych) lub przez wskazanie tylko rodzaju takiej czynności, a ponadto, że przedmiotem umowy może być więcej niż jedna czynność, a nawet nieokreślona ich liczba, a także stałe dokonywanie powtarzalnych czynności danego rodzaju lub rodzajów (por. wyrok SA w Białymstoku z 14 listopada 2017 r., sygn. akt III AUa 318/17).

Przepisy prawne Kodeks cywilny dostępny jest w serwisie
www.przepisy.gofin.pl.

Zasada swobody umów określona w art. 3531 K.c. pozwala stronom zawierającym umowę zlecenia ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Stałoby w sprzeczności z nią wpisanie zdobycia doświadczenia w danej branży jako przedmiotu tej umowy. Doświadczenie zawodowe (zakładamy, że o takim pisze Czytelnik) uzyskuje się bowiem w trakcie zatrudnienia, wykonywania innej pracy zarobkowej lub prowadzenia działalności gospodarczej przez okres co najmniej 6 miesięcy - art. 2 ust. 1 pkt 9a ustawy o promocji zatrudnienia. Proponowany zapis stanowiłby zatem próbę obejścia przepisów o zatrudnieniu pracowniczym (regulowane przepisami K.p.) lub niepracowniczym (dopuszczalne na mocy regulacji K.c., w tym o umowie zlecenia).

Ważne: Świadczenie pracy w ramach stosunku pracy lub cywilnoprawnego jest odpłatne.

W przypadku stosunku pracy wynagrodzenie pracownika jest gwarantowane na co najmniej poziomie minimalnym na podstawie art. 13 w zw. z art. 22 K.p. i art. 6 ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2018 r. poz. 2177 ze zm.). Z kolei umowa zlecenia i o świadczenie usług (do której stosuje się przepisy o zleceniu) ma przewidywać odpłatność w wysokości co najmniej minimalnej stawki godzinowej (art. 8a ust. 1 ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę). Jeśli zatem osoba opisana przez Czytelnika wykonywałaby pracę - w celu zdobycia doświadczenia w danej branży - na podstawie umowy zlecenia, musi być wynagradzana. W takim przypadku świadczenia obu stron powinny być bowiem ekwiwalentne, co czyni umowę wzajemną (por. Kodeks cywilny, Komentarz pod red. prof. dr hab. Macieja Gutowskiego, kom. do art. 734). Z powodu braku informacji, o jakich świadczeniach wzajemnych pisze Czytelnik, nie sposób ocenić ich charakteru, związku z wykonywaniem pracy i ekwiwalentności. Niemożliwe jest także jednoznaczne rozstrzygnięcie, czy dopuszczalna jest nieodpłatna umowa zlecenia, na podstawie której świadczenia te miałyby być realizowane. 


3) Czy z osobą, o której mowa w poprzednich pytaniach, można zawrzeć umowę o praktyki zawodowe, a jeśli tak, to na jak długo?

Umowa o praktyki zawodowe jest nazwą używaną wobec umów zawieranych w procesach:

  • praktycznej nauki zawodu, o jakiej mowa w art. 120 ustawy - Prawo oświatowe,
     
  • praktycznego kształcenia studentów, o czym stanowi art. 62art. 67 ust. 5 w zw. z art. 107 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2020 r. poz. 85 z późn. zm.).

Zwykle nie odnosi się do umów w celu przygotowania zawodowego dorosłych, których stronami są powiatowe urzędy pracy (PUP) działające w imieniu starostów, pracodawcy i instytucje szkoleniowe, zgodnie z art. 53a ust. 3 ustawy o promocji zatrudnienia. Nie ma też zastosowania wobec umów o staż (podpisywanych w trybie art. 53 ustawy o promocji zatrudnienia) ani umów o praktyki absolwenckie (art. 5 ustawy z dnia 17 lipca 2009 r. o praktykach absolwenckich - Dz. U. z 2018 r. poz. 1244).

Żadna z powyższych umów nie może być wykorzystana przez Czytelnika z dwóch powodów. Pierwszy z nich to konieczność spełnienia ściśle określonych warunków prawnych, co - zakładając na podstawie bardzo ogólnych danych przedstawionych w pytaniach - nie ma miejsca w opisanej sytuacji. Drugi powód ma charakter czysto formalny - osoba, której taka umowa dotyczy nie jest jej stroną (wyjątek to umowa o praktyki absolwenckie).

Stosując cytowaną w odpowiedzi na pytanie 2 zasadę swobody umów, Czytelnik może zawrzeć z osobą niemającą statusu absolwenta/bezrobotnego/studenta/członka rodziny umowę nienazwaną (nieuregulowaną w przepisach). Przy jej konstruowaniu musi jednak pamiętać, aby nie naruszyć granic wskazanych w art. 3531 K.c., zwłaszcza regulacji o kształceniu i zatrudnianiu.

www.KodeksCywilny.pl - Umowy cywilnoprawne:

 Jeśli nie znalazłeś informacji, której szukasz,
wejdź do serwisu
www.UmowyCywilnoprawne.pl » 
Więcej w zasobach płatnych

Serwis Głównego Księgowego

Gazeta Podatkowa

Terminarz

listopad 2020
PN WT ŚR CZ PT SO ND
1
3
4
5
6
7
8
9
11
12
13
14
15
17
18
19
21
22
23
24
26
27
28
29
sklep.gofin.pl - RABATY, NAGRODY, PROMOCJE
NEWSLETTERY
Fachowe czasopisma - PoznajProdukty.gofin.pl
Prawnik rodzinny omawia prawo rodzinne, prawo społeczne oraz spadki i darowizny
Charakterystyka i zawieranie umów cywilnych
Sklep internetowy - sklep.gofin.pl
Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o., ul. Owocowa 8, 66-400 Gorzów Wlkp., tel. 95 720 85 40, faks 95 720 85 60
Wydawnictwo Podatkowe GOFIN
Szanowny Użytkowniku !
Prosimy o zapoznanie się z poniższymi informacjami oraz wyrażenie dobrowolnej zgody poprzez kliknięcie przycisku "Zgadzam się".
Pamiętaj, że zawsze możesz wycofać zgodę.

Serwis internetowy, z którego Pani/Pan korzysta używa plików cookies w celu:

  • zapewnienia prawidłowego działania serwisów (utrzymania sesji),

  • analizy statystyk ruchu i reklam w serwisach,

  • zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu wyświetlenia reklam produktów własnych.

Pliki cookies

Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z serwisu, w celu administrowania serwisem, dostosowania treści serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania reklamy (dostosowania treści reklamy do indywidualnych potrzeb użytkownika). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do internetu oraz w Polityce prywatności i plików cookies.

Administratorzy

Administratorem Pana/Pani danych osobowych w związku z korzystaniem z serwisu internetowego i jego usług jest Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o. Administratorem danych osobowych w plikach cookies w związku z wyświetleniem analizy statystyk i wyświetlaniem spersonalizowanych reklam są partnerzy Wydawnictwa Podatkowego GOFIN sp. z o.o., Google Inc, Facebook Inc, Gemius S.A.

Jakie ma Pani/Pan prawa w stosunku do swoich danych osobowych?

Wobec swoich danych mają Pan/Pani prawo do żądania dostępu do swoich danych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych, prawo do cofnięcia zgody.

Podstawy prawne przetwarzania Pani/Pana danych osobowych

  • Niezbędność przetwarzania danych w związku z wykonaniem umowy

    Umowa w naszym przypadku oznacza akceptację regulaminu naszych usług. Jeśli zatem akceptuje Pani/Pan umowę na realizację danej usługi, to możemy przetwarzać Pani/Pana dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.

  • Niezbędność przetwarzania danych w związku z prawnie uzasadnionym interesem administratora

    Dotyczy sytuacji, gdy przetwarzanie danych jest uzasadnione z uwagi na usprawiedliwione potrzeby administratora, tj. dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszania naszych usług, jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług administratora.

  • Dobrowolna zgoda

    Aby móc wyświetlać spersonalizowane reklamy dopasowane do Pani/Pana zainteresowań w związku z odwiedzaniem niniejszego serwisu internetowego partnerzy Wydawnictwa Podatkowego Gofin sp. z o.o. muszą mieć możliwość przetwarzania Pani/Pana danych. Udzielenie takiej zgody jest całkowicie dobrowolne (nie ma obowiązku jej udzielenia).

Zgoda

W związku z powyższymi wyjaśnieniami prosimy o wyrażenie dobrowolnej zgody na przetwarzanie Pani/Pana danych osobowych w związku z możliwością wyświetlenia reklam dopasowanych do Pani/Pana zainteresowań poprzez kliknięcie w przycisk „Zgadzam się” lub „Nie teraz” w przypadku braku zgody.